Sáng kiến được triển khai với sự phối hợp của Trung tâm Phát triển Nghề cá Đông Nam Á (SEAFDEC) và Trường Đại học Queensland, đồng thời do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) thực hiện, với nguồn tài trợ từ Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF). Dự án mang tên GoTFish sẽ được triển khai đồng bộ tại bốn quốc gia ven Vịnh Thái Lan gồm Campuchia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam, hướng tới việc giải quyết những thách thức ngày càng gia tăng đối với một trong những hệ sinh thái biển có năng suất sinh học cao và giá trị kinh tế quan trọng hàng đầu thế giới.
Sáng kiến GoTFish là một hợp phần quan trọng của Chương trình “Thúc đẩy kinh tế biển xanh và tăng cường quản trị nghề cá tại Vịnh Thái Lan thông qua cách tiếp cận hệ sinh thái trong quản lý nghề cá”. Mục tiêu tổng quát của chương trình là củng cố quản trị tài nguyên thiên nhiên trên toàn Vịnh Thái Lan, qua đó góp phần bảo vệ đa dạng sinh học biển, phục hồi các đàn cá bị suy giảm và đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện các mục tiêu của Chương trình Hành động Chiến lược Biển Đông.
Theo đánh giá của các tổ chức tham gia dự án, Vịnh Thái Lan đang đứng trước một ngã rẽ mang tính quyết định đối với tương lai của nghề cá và sinh kế của cộng đồng ven biển. Việc kết hợp giữa quản lý nhà nước, hợp tác khu vực và sự tham gia của khu vực tư nhân được xem là yếu tố then chốt nhằm chuyển hóa nhu cầu tiêu thụ hải sản toàn cầu thành động lực thúc đẩy phục hồi nguồn lợi thủy sản. Trong bối cảnh đó, GoTFish được kỳ vọng sẽ tạo ra những cải thiện sâu rộng, lâu dài và mang tính hệ thống đối với công tác quản lý nghề cá trong khu vực.
Một trong những mục tiêu trọng tâm của dự án là đảo ngược xu hướng suy giảm của các nghề cá biển đang bị khai thác quá mức, phấn đấu đưa khoảng 75% các đàn cá bị suy kiệt, tương đương khoảng 315.000 tấn, trở lại trạng thái khai thác bền vững. Dự án tập trung vào các nghề cá chủ chốt của Vịnh Thái Lan, bao gồm các nghề cá lưới kéo đáy, nghề lưới vây khai thác cá nổi và nghề cá ven bờ quy mô nhỏ mang tính truyền thống, vốn có vai trò quan trọng đối với sinh kế của cộng đồng ngư dân địa phương.
GoTFish áp dụng cách tiếp cận toàn diện trong quản lý nghề cá, kết hợp giữa tăng cường hợp tác khu vực với việc điều chỉnh các cơ chế thị trường và thực hành khai thác theo hướng bền vững. Bên cạnh đó, dự án chú trọng đến việc bảo vệ các sinh cảnh thủy sinh quan trọng thông qua xác định và thiết lập các hành lang sinh thái, đồng thời tăng cường sự tham gia của các bên liên quan, cải thiện công tác truyền thông, giám sát và chia sẻ thông tin nhằm hỗ trợ quá trình ra quyết định hiệu quả, minh bạch và mang tính bao trùm hơn.
Với vai trò là tổ chức đầu mối phụ trách các hoạt động liên quan đến thị trường, SFP sẽ tập trung khai thác nhu cầu từ phía các doanh nghiệp và người mua hải sản nhằm khuyến khích các thực hành khai thác có trách nhiệm. Trọng tâm của hoạt động này là hai chuỗi giá trị quan trọng tại Vịnh Thái Lan, bao gồm các nghề cá lưới kéo đa loài cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến và các nghề cá khai thác cá nổi nhỏ phục vụ ngành sản xuất nước mắm truyền thống trong khu vực. Dự án cũng hướng tới việc điều chỉnh các khung cải thiện nghề cá cho phù hợp với điều kiện phức tạp của các nghề cá nhiệt đới, đồng thời xây dựng các cơ chế thu mua có trách nhiệm đối với những lĩnh vực hiện chưa có tiêu chuẩn quốc tế được công nhận rộng rãi.
Vịnh Thái Lan có diện tích khoảng 392.000 km² và được ghi nhận là một trong các trung tâm toàn cầu về đa dạng sinh học biển vùng nước nông, với sự hiện diện của nhiều hệ sinh thái quan trọng như rạn san hô, thảm cỏ biển và rừng ngập mặn. Các hệ sinh thái này không chỉ đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì cân bằng sinh thái, mà còn bảo đảm an ninh lương thực, dinh dưỡng và sinh kế cho hàng trăm nghìn người dân ven biển, đồng thời đóng góp đáng kể vào nền kinh tế xuất khẩu của các quốc gia trong khu vực.
Theo các số liệu hiện có, ước tính khoảng 838.000 người đang phụ thuộc trực tiếp vào nghề cá biển tại Vịnh Thái Lan. Sản lượng khai thác hằng năm của khu vực này đạt trên 1,8 triệu tấn, với tổng giá trị kinh tế ước tính vượt quá 2,2 tỷ USD. Tuy nhiên, nghề cá tại Vịnh Thái Lan đang phải đối mặt với nhiều thách thức kéo dài, bao gồm tình trạng khai thác quá mức, khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, việc sử dụng ngư cụ không chọn lọc và những hạn chế trong hệ thống quản trị nghề cá. Các kết quả đánh giá trữ lượng thực hiện năm 2018 cho thấy 41% các đàn cá và gần một phần tư tổng sản lượng khai thác trong khu vực đã bị khai thác vượt mức bền vững.
Trong bối cảnh đó, việc triển khai sáng kiến GoTFish được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng một khuôn khổ hợp tác khu vực hiệu quả, tăng cường năng lực quản lý nghề cá, phục hồi nguồn lợi thủy sản và hướng tới phát triển kinh tế biển xanh, bền vững, qua đó bảo đảm sinh kế lâu dài cho cộng đồng ven biển và đóng góp tích cực vào mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học biển trong khu vực.
Hải Đăng (theo Global Seafood)